(جلد اول از مجموعه سه جلدی) «گالان، قراول رفتهبود؛ امّا چنان در محاصره ماندهبود که قدرت کشیدنِ ماشه را نداشت. برادران و دوستان نزدیکش او را در حصار بستهٔ نام سولماز گذاشتهبودند. _ تو هنوز برای سولماز، یک دوبیتی هم نساختهیی گالان! _ اَبله! من چهطور میتوانم برای کسی که هنوز نمیشناسمش شعر بگویم؟ _ چرا نمیخواهی او را بشناسی گالان؟ _ لکاتهٔ بیحیاییست که گذاشته اسمش اینطور بر سر زبانها بیفتد. من میدانم. _ تو که او را نمیشناسی، چهطور خیال میکنی لکاته و بیحیاست؟ نمازش را با حملهٔ هزار یموت هم نمیشکند. همچو دختری را، چهطور لکاته میدانی؟ _ غازان، سوآلکردن از گالان، خیلی وقاحت میخواهد. یادت باشد که فقط من سوآل میکنم؛ فقط. _ باشد. دیگر سوآل نمیکنم؛ امّا میگویند قدّش از تمام گومیشانیها بلندتر است. _ باشد. _ میگویند بهتر از همهٔ اوچیها تیر میاندازد و اسب میتازد. _ عیب ندارد. ما هم باید همچو دخترهایی اینجا داشتهباشیم. _ میگویند تمام جوانهای گوکلان عاشقش هستند. برای همین هم بیوکاوچی او را شوهر نمیدهد؛ چون میداند که خون راه میافتد…»
(جلد دوم از مجموعه سه جلدی) «آلنیاوجا میداند: هرگز هیچ لحظهیی، عظیمتر از آن لحظه که میآید نیست. لحظههای بزرگ میآیند، امّا به گذشته نمیروند. هیچ لحظهٔ بزرگی متعلّق به گورستان نیست. لحظهها به ما میرسند، ما را درمیان میگیرند، اندکی نزد ما درنگ میکنند، اگر لیاقت بهرهگیریِ شرافتمندانه از آنها را داشتهباشیم به دادمان میرسند، و اگر نداشتهباشیم، طبق قانون طبیعیِ لحظههای بزرگ، واپس مینشینند _برای مدّتها. بُزخو میکنند، تا باز، کِی. لحظههای تنومند پُرباروبَر، نمیگذرند تا نابود شوند. آنها در ظلمت تفاخرِ ما _که خود را مالِک آن لحظهها میدانیم_ مومیایی نمیشوند، و همچون سکّهیی عتیقه در صندوقی کهنه و بَدقفلْ نمیمانند. آنها عقبگَرد میکنند، شتابان، و در انتظار انسان لایق میمانند… آلنیاوجا میداند: لحظههای بزرگ، لحظههای شکوهمند، همیشه در آیندهیی متّصل به حال جای دارند. هرگز لحظهیی بزرگتر از آنکه در آستانهٔ در ایستاده، پابهپا میکند تا ورود کند، وجود ندارد؛ لحظهیی که به سوی ما میآید، به سوی ما، به امید لیاقت ما. و انسان بزرگ کسیست که قدر لحظههای بهسویحالْرَوان را بهدرستی میداند، و عُصارهٔ لحظههای پوینده به جانبِ اکنون را با همهٔ همّتِ خویش میکِشد تا لاجُرعه فرودهد. لحظههای مؤثّر، به سدههای بعد تعلّق ندارند، در دوردستهای آینده جاری نیستند، و در غُبار قرونِ نیامدهٔ ناپیدا فرونرفتهاند. لحظههای بزرگ، از دور نمیآیند و به گذشتهٔ دور نمیروند تا در تاریخ، مُعطّل و بلاتکلیف بمانند. آلنیاوجا میگوید: گوش کن! باور کن! این که آسیمهسر به در میکوبد، باد نیست، آن لحظهٔ بزرگ توست. در، بُگشا! انسان، تا آن حد تشنه، و آنوقت، عزیزِ من ای کذّاب! تو میگویی صدها چشمهٔ جوشان را به گذشته فرستادهیی؟ شاید خواب دیدهیی. تا تشنهها هستند، چشمهها به گذشتهها نمیروند؛ و تا گرمازدگان، رودخانهها نمیگذرند. نه تو از کنار رودخانه میگذری، نه رودخانه از کنار تو. هر لحظه که اراده کنی، کمی بالاتر، فقط کمی، یا بهموازات تو، رودخانهییست _در حرکت، پُرشور و پُرغوغا.»
(جلد سوم از مجموعه سه جلدی) «بله بله… اصلاح فردی جامعه، کار نیروهای انقلابی نیست. این را بنده به شما یاد دادهام نه شما به بنده؛ امّا علیرغم درسی که دادهام و گرفتهیی و بسیاربسیار پشیمانم از این دادن و گرفتن، این را بدانید مارالبانو، که به داد و درد «افراد» رسیدن، نه بهعنوان یک اقدام سیاسی بلکه به قصد آرامیبخشیدن به روح، تلطیف عاطفه، تزکیهٔ نفس، مهربانی آموختن به قلب، آشناشدن با انواع دردمندیها و بهراهآوردن افرادی که ممکن است پس از اصلاح یا نجات، به «شخصیت» تبدیل شوند و «نقش شخصیت در تاریخ» را بر عهده بگیرند، کاملاً کاملاً لازم است __کاملاً. ضمناً بد نیست بدانید که رهبر سراپا فساد حزب تودهٔ گنبد هم از نوع مسخشدهٔ همین نظریهٔ «افراد فدای جامعه» دفاع میکند و تقریباً هم همین کلماتی را که ما به کار میبریم به کار میگیرد؛ و ضمناً بد نیست فراموش نکنی __ هرگز__ که ما، در یک لحظهٔ کاملاً سیاسی، «فردِ» بیماری را، با هدفی سیاسی از مرگ نجات دادیم، و سرانجام روزی رسید که این فرد، با اعدام نقشینهبند، تأثیری عظیم __چه مثبت چه منفی__ بر جریان مبارزات صحرا گذاشت؛ تأثیری که دیگر ازمیانرفتنی نیست، و ما هرچه میکنیم، با نگاهی از گوشهٔ چشم، به همان ماجراست. البتّه از دشنامی که به وقتِ جمعبندی، به عثمان خادم عثمان دادهیی ناراضی نیستم؛ امّا این را هم یادت باشد که عثمان، همان را که دارد هم نمیتواند جمعوجور کند، چه رسد به دوّمی و سوّمی. خودت را سر سفرهیی که به خود صاحبخانه هم نان نمیرساند دعوت کردهیی و بعد هم آن دعوت را رد کردهیی، نازنین! حقْ این بود که آرامآرام، با مارال خادم عثمان طرح دوستی میریختی، گامبهگام پا به درون حریم او میگذاشتی، و همان کاری را میکردی که میتوانستی و میدانی که نخواستهیی بکنی __به دلایلی که بر من و تو هر دو، مجهول است. حال مجبورم به طریقی خودم را سر راه این مقاطعهکارِ نهچندان درستکارِ دستپنجم قرار بدهم و خشونت تو را توجیه کنم؛ و الّا، بهموقع، نمیتوانیم از کمکهای مالی او استفاده ببریم…»