اعراب و راهبرد نظام ساسانی

اعراب و راهبرد نظام ساسانی

در پی پراکنده‌شدن جغرافیایی قبایل عرب از جزیرهًْ‌العرب به نواحی شرقی و شمال شبه‌جزیره عربستان و راهیابی گروه‌های عرب به سرزمین بین‌النهرین، از نخستین سده‌های میلادی پیوندهای دولت‌ها و این قبایل با شاهنشاهی ایران و روم رو به فزونی نهاد. مهاجرت گروهی قبایل عرب که در پی خشک‌سالی و جنگ‌های قبیله‌ای انجام می‌گرفت، در آغاز سدة سوم میلادی حدود غربی و جنوب غربی ایران و کرانه‌های جنوبی خلیج‌فارس و دریای عمان را اقامتگاه این کوچندگان بادیه ساخت. ازاین‌رو از آغاز سدة سوم میلادی تا ظهور اسلام، شبه‌جزیرة عربستان و سرزمین‌های عرب‌نشین پیرامون آن جایگاه ویژه‌ای در راهبردهای سیاسی شاهنشاهی ساسانی که در دهة سوم همین سده بر ایران استیلا یافت، به دست آوردند.
سیاست فعال شاهنشاهی ساسانی در بین‌النهرین و شبه‌جزیرة عربستان، نقش‌آفرینی قبایل و دولت‌های عرب شرق شبه‌جزیره در پیشبرد اهداف و منافع ساسانیان و دستبردهای غارتگرانه اعراب بر مرزهای ایران محورهای اساسی در روابط و مناسبات ایران و اعراب در دورة ساسانی بودند. بی‌تردید راهبردها و تکاپوهای شاهنشاهی ساسانی در بین‌النهربین و جزیرهًْ‌العرب از ربع نخست سدة سوم میلادی تا پایان دهة نخست سدة هفتم میلادی با کامیابی‌ها و ناکامی‌های بسیاری روبرو بود و این فراز و فرودها عمدتاً نسبتی مستقیم با پیشرفت‌ها و تلخکامی‌های درونی شاهنشاهی ساسانی داشت. از‌این‌روی این پژوهش با چنین رویکردی به بررسی تحلیلی روابط و مناسبات شاهنشاهی ساسانی با قبایل و دولت‌های عرب بین‌النهرین و شبه‌جزیره عربستان تا ظهور اسلام می‌پردازد. جنگ ذوقار واپسین رویداد مهم در روابط ایران و اعراب دورة ساسانی است که در این پژوهش مورد بررسی قرار می‌گیرد.

فریدون اللهیاری دانشیار تاریخ دانشگاه اصفهان، کارشناسی تاریخ را در دانشگاه اصفهان، کارشناسی ارشد در دانشگاه تهران و دکترای تخصصی تاریخ را در دانشگاه شهید بهشتی گذراند. پس از پایان دورة دکترای تخصصی در سال 1378 به‌عنوان عضو هیئت علمی گروه تاریخ، تدریس در دانشگاه اصفهان را آغاز کرد. تاکنون افزون بر راهنمایی بیش از 80 پایان‌نامه کارشناسی ارشد و 10 رسالة دکترای تخصصی، بیش از 50 مقاله در مجلات معتبر داخلی و بین‌المللی و دو کتاب به چاپ رسانده و در کنفرانس‌های مختلف بین‌المللی در حوزة تاریخ ایران در داخل و خارج از کشور شرکت داشته است. مطالعات تخصصی نویسنده عمدتاً بر تاریخ ایران دورة ساسانیان و مغول معطوف و در پژوهش‌های اخیر به مطالعه و پژوهش و راهنمایی پایان‌نامه‌های دانشجویی و اجرای طرح‌های پژوهشی در حوزة تاریخ اجتماعی ایران متمرکز است.